Εμείς εδώ στην προσφυγική Κοκκινιά, που μεγαλώσαμε σε γνήσια μικρασιάτικα σπίτια και όχι γιαλατζί, τα περισσότερα κορίτσια από παιδική ηλικία, πήραμε συστηματική εκπαίδευση από τις μανάδες μας, για το πως θα γίνουμε νοικοκυρές και αναντικατάστατες σύζυγοι, για τους άντρες μας. 

Η βασική γραμμή της εκπαίδευσης, εφαρμόζονταν σε όλα τα προσφυγικά σπίτια, διότι η νοικοκυροσύνη ήταν υποχρεωτική και η θεματολογία εκτείνονταν σε ευρύ πεδίο όπως ενδεικτικά, να γνωρίζεις να ράψεις κουμπί, τρύπα στις κάλτσες και τη φανέλα του άντρα σου, να μαντάρεις το καλσόν και την καλτσοδέτα σου,  να ασπρίσεις το γιακά και τις μανσέτες του πουκαμίσου, να σιδερώνεις με τσάκιση το πουκάμισο και την πιέτα στο υφασμάτινο παντελόνι, οι αρμοί απο τα πλακάκια του μπάνιου να είναι λευκοί, ο πάτος της λεκάνης να είναι πάντα άσπρος (αλίμονο μας εαν έπιανε πουρί), το πάτωμα γυαλισμένο με μάπα, οι διακόπτες για το φως χωρίς δαχτυλιές, τα πολύφωτα να λάμπουν, τα μάρμαρα στις σκάλες λευκά και γυαλισμένα, οι κουρτίνες αλφάδι, η εξώπορτα σκουπισμένη και περασμένη ασβέστη, ο νεροχύτης καθαρός και περασμένος ξύδι και κτλ.κτλ.κτλ. Στην κουζίνα δε, έπρεπε να μάθεις σουτζουκάκια, ντολμαδάκια (γιαλαντζί και με κιμά), κεφτεδάκια, τυροπυτάκια, πιλάφι, λαδερά, όσπρια, τουρσιά, αρνάκι με αγκινάρες, φρικασέ, κρέας με φασολάκια, κοτόπουλο με μπάμιες, κρεατόσουπα, κοτόσουπα, ψαρόσουπα, σπανακόριζο, λαχανόριζο,  πίτες, παστά, να αξιοποιείς την πρώτη ύλη και φυσικά μελομακάρονα, ιτσλι, βασιλόπιτα, κουραμπιέδες, κουλούρια, τσουρέκια, μπακλαβά, κανταΐφι, γαλακτομπούρεκο, σάμαλι, ρυζόγαλο, ραβανί, γλυκά του κουταλιού κτλ.κτλ.κτλ. Και ο κατάλογος είναι ανεξάντλητος, με κεντρικό άξονα το σαπούνι και το νερό. 

Οι μανάδες μας από μικρές μας έβαζαν στη γραμμή, για να προετοιμάσουν την επόμενη γενιά, γιατί έτσι είχαν μάθει απο τις γιαγιάδες μας. Εξάλλου τεμπέλες Σμυρνιές (γνήσιες Σμυρνιές) σπάνια θα βρεις. Η εργατικότητα ήταν και θα είναι αναπόσπαστο κομμάτι του προσφυγικού DNA. 

Την προσφυγική μου μνήμη, μου ξύπνησε εχθές το βράδυ η καλή μου φίλη Κωνσταντίνα Σόγια, Μικρασιάτισσα και εκείνη, απο τη Νέα Ιωνία. Μιλώντας για τις μικρασιάτικες τακτικές των μανάδων μας, θυμηθήκαμε πως όταν σαν κορίτσια, μας έβαζαν να απλώσουμε τη μπουγάδα στα σχοινιά, μας φώναζαν Τα σεντόνια απέξω, οι κιλότες απο μέσα!  

Η έκφραση αυτή έχει χαραχτεί στη μνήμη μου, αλλά και στις συνήθειες μου, ως σήμερα. Αυτή η τακτική ήταν σωστή. Γιατί; Γιατί οι γνήσιες Σμυρνιές δεν ήθελαν να βλέπουν οι γείτονες τις κιλότες τους και να δίνουν δικαιώματα σχολιασμού τυχόν ανηθικότητας. Δηλαδή δεν επιδείκνυαν την κιλότα τους.  Και εαν ήταν θερμές, που ήταν και θερμές και καπάτσες, ήταν για τον άντρα τους. Και όσο εκείνες ήταν ευχαριστημένες μαζί του, εκείνος απολάμβανε σμυρναίικη περιποίηση, και δεν του έκανε καμία όρεξη, να κοιτάξει άλλες γυναίκες..

Βέβαια στη σύγχρονη εποχή μας, ποιος άντρας εκτιμάει μια γυναίκα που μαγειρεύει σουτζουκάκια με ατζέμ πιλάφι, απλώνει τα σεντόνια απέξω και τις κιλότες απο μέσα και ταυτόχρονα σπουδάζει και αγωνίζεται για την καριέρα της; Δυστυχώς ο γενικός κανόνας μας αποδεικνύει πως ο άντρας σήμερα προτιμάει τη γυναίκα που δείχνει με περηφάνια την κιλότα της στο instagram, και ενίοτε κάνει και κανένα εξτραδάκι, γιατί η βλαχάρα είχε και στο χωριό της belvedere. Σαπούνι και νερό για το αιδοίο της δεν είχε, αλλά ποιος νοιάζεται για την καθαριότητα; 

Σε μια εποχή που η γυναίκα διαπραγματεύεται την αξία της, δείχνοντας κιλότα, αιδοίο, στήθος και οπίσθια στο instagram, εγω και η Κωνσταντίνα, παραμένουμε αόρατες για το αντρικό φύλο. Αλλά έτσι που κατάντησε και το αντρικό φύλο, αυτές του αξίζουν, και εγώ και η Κωνσταντίνα, δίνουμε την ευχή μας, καθώς μέσα στη βασική εκπαίδευση, ήταν και η λεβεντιά και η γενναιοδωρία. 

Προχωράμε. 

© Αγγελική Γ. Πιτσόλη 

Γυναίκα Παλαιάς Κοπής 

Αριστούχος Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών  

Επιστήμονας Επικοινωνίας, Ιδιωτικής Ασφάλισης και Πολιτισμού

13 Σεπτεμβρίου 2026 και αιώνια

Μπορεί η μητέρα μου η γνήσια Σμυρνιά κα Ελενίτσα, να είχε αναλάβει εκπαίδευση νοικοκυροσύνης, αλλά ο Γιωργάκης μου, είχε αναλάβει την εκπαίδευση χειραφέτησης και ισότητας. Με τα χρόνια αναγνωρίζω πως και οι δύο εκπαιδεύσεις είχαν υψηλή αξία, και μου έδωσαν το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα να είμαι αυτάρκης, για εμένα, μόνο για εμένα. Και εαν ποτέ βρεθεί εκείνος, ο εκλεκτός που θα το εκτιμήσει, καλοδεχούμενος να είναι, εαν και αμφιβάλλω, καθώς το level στη σύγχρονη εποχή δυσκόλεψε και η επιχείρηση άντρας παλαιάς κοπής, τιτλοφορείται πλέον επιχείρηση φάντασμα. Στη φωτογραφία μαθήτρια λυκείου 16 ετών, σε βόλτα με τον πατέρα μου, στον Εθνικό Κήπο και στο Σύνταγμα. Α.Π. #womanpower