Εαν η Μαρία Σκλοντόφσκα, δεν συναντούσε το πεπρωμένο της, τότε το στόρι θα ήταν χαοτικό για την ανθρωπότητα. 

Πως να γράψω με συντομία αυτή την ιστορία; 

Η Μαρία Σκλοντόφσκα, γεννήθηκε στη Βαρσοβία 7 Νοεμβρίου 1867 και πέθανε στη Γαλλία 4 Ιουλίου 1934. Ο πατέρας ήταν καθηγητής μαθηματικών και φυσικής και υποδιευθυντής σε λύκειο θηλέων στη Βαρσοβία, η μητέρα της Μαρία, ήταν αριστοκρατικής καταγωγής, αλλά εργαζόταν ως καθηγήτρια. Η Μαρία είχε ακόμα τέσσερα αδέλφια. Η οικογενειακή ισορροπία διαταράχθηκε το 1874, όταν η μητέρα της αρρώστησε απο φυματίωση και μεταφέρθηκε σε κλινική στη Νίκαια της Γαλλίας, ο πατέρας της έπεσε σε κυβερνητική δυσμένεια, με αποτέλεσμα να μειωθεί ο μισθός του και να του αφαιρεθεί το σπίτι που έμεναν και δυο χρόνια αργότερα η μια αδελφή της να πεθάνει απο τύφο. Το συμβάν που σημάδεψε τον ψυχισμό της, ήταν ο θάνατος της μητέρας της το 1878. 

Η Μαρία παρά τις κακουχίες, επέμενε να συνεχίσει τις σπουδές της, παρόλο που την εποχή εκείνη, η φοίτηση γυναικών δεν επιτρεπόταν στα πολωνικά πανεπιστήμια. Η ορμή της για σπουδές, την οδήγησε σε εργασία ως δασκάλα και γκουβερνάντα σε πλούσιες οικογένειες. Ταυτόχρονα μαζί με τις αδελφές της παρακολουθούσε μαθήματα και μέρος του μισθού της το έστελνε στην αδελφή της, που σπούδαζε ιατρική στο Παρίσι. Σε μια απο τις οικογένειες που εργαζόταν ερωτεύτηκε ένα πλουσιόπαιδο αλλά με παρέμβαση των γονιών του λόγω ταξικής διαφοράς, το ραμάντζο τερματίσθηκε. Σε ηλικία 24 ετών μετακομίζει στο Παρίσι και αρχίζει σπουδές στο πανεπιστήμιο της Σορβόνης, με μεγάλη δυσκολία επιβίωσης, στερήσεων και κακουχιών. Η καθημερινή της ζωή ήταν πειθαρχημένη με πολύ διάβασμα και λίγες ώρες ύπνου, αποφεύγοντας παρέες με Γάλλους φοιτητές. Τελικά, ένα πολωνικό ίδρυμα της παραχώρησε μια υποτροφία, και έτσι κατάφερε να τελειώσει με πτυχία χημείας, φυσικής και μαθηματικών. 

Η γνωριμία με το πεπρωμένο ήταν ανατρεπτική. Τον Φεβρουάριο του 1893 συνάντησε τον Πιέρ Κιουρί, που είχε σπουδάσει και αυτός Φυσική στη Σορβόνη. Ο αρχικός αμοιβαίας αλληλοσεβασμός εξελίχθηκε σε ένα βαθύ αίσθημα. Εκείνος κατανόησε την ανάγκη της για πνευματική πρόοδο και της πρόσφερε το βιβλίο του «Περί της συμμετρίας στα φυσικά φαινόμενα. Συμμετρία μεταξύ ηλεκτρικού πεδίου και μαγνητικού πεδίου» με αφιέρωση «Στη δεσποινίδα Σκουοντόφσκα με τον σεβασμό και τη φιλία του συγγραφέα Πιερ Κιουρί». Εκείνη τρόμαξε από τον ενθουσιασμό και τη χαρά που αισθάνθηκε. Σε τρεις μήνες ο Πιέρ, της κάνει πρόταση γάμου αλλά εκείνη αρνείται σκεπτόμενη τον πατέρα της στη Βαρσοβία. Ο Πιερ σταθερός και γοητευμένος, επιμένει και μετά απο ένα χρόνο η Μαρία δέχεται και παντρεύονται με πολιτικό γάμο στο δημαρχείο, χωρίς βέρες αφού ο Πιερ δήλωνε άθεος! Ο μήνας του μέλιτος ήταν εξίσου αντισυμβατικός, Το ζευγάρι πραγματοποίησε το γύρο της Γαλλίας με ποδήλατα και κολυμπούσαν ολόγυμνοι και ελεύθεροι, όπου και όταν επιθυμούσαν. Απέκτησαν δύο κόρες που συνέχισαν το έργο τους.  

Τρία χρόνια πριν τη γνωριμία τους, απο το 1891, η Μαρία μελετούσε τις εργασίες του Μπεκερέλ, με θέμα τις ακτινοβολίες των αλάτων του ουρανίου με αποτέλεσμα να επιλέξει τα φαινόμενα αυτά για τη διατριβή της. Το πανεπιστήμιο της παραχώρησε μια υπόγεια αποθήκη, με στοιχειώδη εξοπλισμό για την ερευνά της, ωστόσο αντιμετώπιζε εμπόδια και έμφυλη διάκριση.  Ύστερα από τις πρώτες ανακαλύψεις η Μαρία πρότεινε να αλλάξει το όνομα, από ακτίνες ουρανίου σε ραδιενέργεια και παρατήρησε ότι μερικά ορυκτά ουρανίου παρουσίαζαν πολύ πιο ισχυρή ραδιενέργεια από το ουράνιο. Ο Πιερ συναρπάστηκε, πιστεύει στην επιμονή της, εγκαταλείπει τις έρευνες του στους κρυστάλλους και αποφασίζει να τη βοηθήσει. Τον Ιούλιο του 1898 το ζευγάρι ανακοινώνει στην επιστημονική κοινότητα την ανακάλυψη του πολωνίου και το Δεκέμβριο του ίδιου έτους την ανακάλυψη του ραδίου. Οι Κιουροί είχαν ανακαλύψει οτι η ακτινοβολία του ραδίου κατέστρεφε τους καρκινικούς όγκους.  Η Μαρία Κιουρί τελειοποίησε τη μέθοδο της ραδιοθεραπείας το 1906 και το 1910 δημοσιεύει το θεμελιώδες έργο της ''Μελέτη επι της ραδιενέργειας''. (Όταν συνόδευα τη μητέρα μου στα ημιυπόγεια του Νοσοκομείου Αλέξάνδρα, για τη διενέργεια ραδιοθεραπειών, ως μέρος των συνδυαστικών θεραπειών που υπέστη απο γυναικολογικό καρκίνο πριν πολλά χρόνια, δεν είχα αντιληφθεί το μέγεθος της ανακάλυψης..). Υπολογίζεται ότι στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, πάνω απο ένα εκατομμύριο στρατιώτες υποβλήθηκαν σε ακτινογραφίες, με δικά της χρήματα που είχε συγκεντρώσει απο τα δυο βραβεία Νόμπελ, όταν έστησε περίπου 250 ακτινολογικούς θαλάμους στα πολεμικά μέτωπα, ώστε να εντοπίζονται τα θραύσματα και οι σφαίρες που ήταν καρφωμένες στα σώματα τους.

Το 1903 η Μαρία Κιουρί έλαβε το διδακτορικό της τίτλο από το Πανεπιστήμιο της Σορβόνης με άριστα. Τον ίδιο χρόνο το ζεύγος βραβεύεται με Νόμπελ Φυσικής, μαζί με τον καθηγητή Μπεκερέλ. Ακολουθούν σημαντικά βραβεία για το ζευγάρι. Το 1906 η Μαρία Κιουρί γίνεται η πρώτη γυναίκα στη Γαλλία με έδρα στο πανεπιστήμιο της Σορβόνης. Την επιτυχία επισκιάζει η απώλεια του πεπρωμένου της. Ο Πιέρ σε μια στιγμή αφηρημάδας, ενώ διέσχιζε το δρόμο παρασύρεται απο άμαξα και σκοτώνεται.  Το 1911 η Μαρία βραβεύεται με Νόμπελ Χημείας απο τη Σουηδική Ακαδημία Επιστημών, παρόλο που μήνες πριν η Γαλλική Ακαδημία Επιστημών, είχε αρνηθεί να τη δεχτεί ως μέλος της. Η Μαρία γίνεται η πρώτη γυναίκα με βραβείο Νόμπελ και ο πρώτος άνθρωπος με δυο βραβεία Νόμπελ σε δυο διαφορετικές επιστήμες. Το 1912 χειρουργείται στα νεφρά. Το 1921 ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Warren G. Harding  της δωρίζει ένα γραμμάριο ραδίου αξίας 200.000 δολαρίων, το οποίο με τη σειρά της το δωρίζει στο Ινστιτούτο Ραδίου του Παρισιού. Τον ίδιο χρόνο αναγορεύεται σε επίτιμη διδάκτωρ σχεδόν σε όλα τα πανεπιστήμια των ΗΠΑ, και επίτιμη δημότης Νέας Υόρκης. Τον Φεβρουάριο του 1922 η Μαρία Κιουρί εκλέγεται από την Ιατρική Ακαδημία του Παρισιού «ελεύθερος εταίρος» της. Πρωτοστάτησε στην ίδρυση του Ινστιτούτου Ραδίου στη Βαρσοβία, το οποίο εγκαινίασε το 1932 παρουσία του Προέδρου της Πολωνικής Δημοκρατίας. Η επιστημονική κοινότητα σε ένδειξη σεβασμού έδωσε το όνομά της σε μονάδα μέτρησης της ραδιενέργειας (το κιουρί ή Ci) και στο τεχνητό χημικό στοιχείο με ατομικό αριθμό 96 (το κιούριο). Απο το 1933 και μετά η υγεία της έχει καταπονηθεί λόγω της έκθεσής της στη ραδιενέργεια, νοσεί απο λευχαιμία και το 1934 απεβίωσε. Το 1955 τα οστά της μεταφέρθηκαν στο Πάνθεον, το μαυσωλείο των Μεγάλων Αντρών της Γαλλίας. 

Τη Μαρία Κιουρί στήριξε με μεγάλη αποφασιστικότητα το γυναικείο κίνημα της Στοκχόλμης, όταν αρκετά χρόνια μετά το θάνατο του Πιερ, εκείνη σύναψε σχέση με ένα νεαρότερο της και μαθητή του Πιερ, τον Πολ Λανζεβάν. Ο γαλλικός τύπος και η κοινωνία κατέκρινε την Κιουρί, της οποίας η υγειά καταρρακώθηκε απο τη στεναχώρια και κινδύνεψε σοβαρά.  Το μέγεθος της κριτικής ήταν τέτοιο, που ο γαλλικός τύπος αποσιώπησε ακόμη και την απονομή του Νόμπελ Χημείας το 1911. Αναμενόμενη η στάση του γυναικείου κινήματος της Στοκχόλμης, αφού η Σουηδία ήταν και παραμένει πρωτοπόρος σε θέματα ισότητας, με την πρωτοπορία της καθιέρωσης του δικαιώματος ψήφου στις ανύπαντρες γυναίκες απο το 1862 στις δημοτικές εκλογές και καθολικού δικαιώματος απο το 1921. 

Τόσα και άλλα τόσα, μπορούμε να διαβάσουμε και να γράψουμε για αυτό το στόρι που άλλαξε την ανθρωπότητα... Η πυρηνική ενέργεια χρησιμοποιήθηκε για θετικούς προς την ανθρωπότητα σκοπούς αλλά τραγικά και για επιθετικούς σκοπούς όπως η πυρηνική επίθεση με ατομική βόμβα σε Χιροσίμα και Ναγκασάκι τον Αύγουστο του 1945,  αλλά και οι συνέπειες της έκρηξης του πυρηνικού σταθμού παραγωγής ενέργειας του Τσερνόμπιλ τον Απρίλιο του 1986. (*Γεννημένη το 1978, θυμάμαι τον πατέρα μου να κουβαλάει κούτες ''γάλα Βλάχας'' στο σπίτι μας, αλλά και σε άλλα σπίτια άλλων παιδιών της γειτονιάς, που δυστυχώς έχουν επιλεκτική μνήμη, υπο την απειλή της εκδήλωσης σοβαρών ασθενειών απο πόση και βρώση..) 

Κάποιες ιστορίες γίνονται αφορμή για έμπνευση και αγγελική φιλοσοφία.. Μια τέτοια ιστορία ήταν και η βιογραφία της Μαρίας Σκλοντόφσκα, από την οποία εμπνεύστηκα τη δύναμη του πεπρωμένου.  

Σύμφωνα με την Πύλη της Ελληνικής Γλώσσας, η λέξη πεπρωμένο, εκτός των άλλων, σημαίνει ο προορισμός ενός ανθρώπου, όπως αυτός διαμορφώνεται στο πλαίσιο της ιστορικής εξέλιξης των γεγονότων. Παρακολουθώντας την ταινία Μαρία Κιουρί: Η Γυναίκα που άλλαξε τον Κόσμο στο Cosmote tv, (τον Μάρτιο μέσα σε ένα κλίμα βαθιάς θλίψης και περισυλλογής),  ήταν αδύνατο να μην εστιάσω στη σχέση της Μαρίας και του Πιερ. 

Αναρωτήθηκα ποιος ήταν ο βασικός παράγοντας της επιτυχίας του Πιερ και της Μαρίας ως ζευγάρι; Και απάντησα η απουσία εγωισμού και απο τους δύο. Απο την αρχή της γνωριμίας τους αναπτύχθηκε ένας αμοιβαίας θαυμασμός και αλληλοσεβασμός. Τα συστατικά αυτά προηγούνται της αγάπης. Ο Πιερ παρόλο που ήταν ήδη καταξιωμένος καθηγητής στη Σορβόνη, έδειξε ειλικρινές ενδιαφέρον για την έρευνα της Μαρίας. Δεν την υποτίμησε, δεν την πρόσβαλλε, και δεν προσπάθησε να τη χειραγωγήσει. (στην πραγματική ζωή οι παραπάνω συμπεριφορές συνηθίζονται απο διάφορους σεξιστές, που θέλουν να αυτοαποκαλούνται κύριοι, ενώ δεν είναι και πρέπει να μας αποδείξουν τον τίτλο ''κύριος''..). Ο Πιερ έγινε ο καθοριστικός άνθρωπος, που της έδωσε έμπρακτα ηθική υποστήριξη και ένα εργαστήριο για τα πειράματά της.

Απο την άλλη μεριά η Μαρία, παθιασμένη και ταγμένη στο σκοπό της, έπειτα απο πολλές κακουχίες, συνάντησε τον άνθρωπο που της έδωσε απλόχερα αυτό που λαχταρούσε η ψυχή της, όταν όλοι οι υπόλοιποι όχι μόνο δεν της έδιναν αλλά της έβαζαν κρυφά και φανερά εμπόδια. (τα κρυφά εμπόδια αργά ή γρήγορα φανερώνονται, απο εκεί που δεν το περιμένεις και όσοι τα μεθοδεύουν πέφτουν στα μάτια μας). Πως η Μαρία να μην θαυμάσει και να μην εκτιμήσει τον Πιερ; Παρακολουθούμε στο έργο τη διαρκή διαφωνία της με τον καθηγητή Λιτμάν, (μέχρι και αφού πήρε Νόμπελ!), και την έντονη διαμαρτυρία της, επειδή τις νύχτες κάποιος μετακινούσε τον εξοπλισμό στο εργαστήριό της. Για ό,τι εκείνη προσπαθούσε την ημέρα, κάποιος υποχθόνια κατέστρεφε τις νύχτες. Στο έργο η Μαρία, αναφέρεται στην έμφυλη διάσταση της υποτίμησης και του πολέμου που υπέστη, λέγοντας πως εαν ήταν άντρας αυτά τα εμπόδια δεν θα υπήρχαν. 

Συνεπώς όταν εμφανίστηκε ο Πιερ, ακομπλεξάριστος και αρχοντικός, έβαλε τέλος στην υποτίμηση και έγινε η σταθερότητα της, για την επίτευξη των ερευνών της. Πως να μην τον θαυμάσει ή ακόμα πως να μην τον ερωτευτεί; Αυτή η  υποστηρικτική συμπεριφορά, εδραίωσε μια εκτίμηση υψηλού επιπέδου. Ο θαυμασμός αναπτύχθηκε σε βαθύτερα αισθήματα, όσο εκείνος έκανε πράξεις την εκτίμηση του στο πρόσωπό της, εκείνη ανταποκρινόταν ισότιμα, δείχνοντας του αφοσίωση και θαυμασμό. Εαν το σκεφτείς με τη λογική είναι η φυσική εξέλιξη του στόρι, που προκύπτει μέσα απο υγιείς συμπεριφορές. 

Ένα ακόμη συστατικό που παρακολουθούμε στην ταινία είναι η αποδοχή της διαφορετικότητας. Δυο ολοκληρωμένες προσωπικότητες, με αρκετές ομοιότητες αλλά και με μια διαφορά. Εκείνη πίστευε, εκείνος άθεος. Αυτό όμως δεν αποτέλεσε εμπόδιο για να ενώσουν επίσημα τη ζωή τους. Γιατί; Γιατί υπήρχε αμοιβαία αποδοχή της διαφορετικότητας. Αυτό ακριβώς ισχύει και στην πραγματική ζωή, στην οποία το θέμα της θρησκείας, μπορεί να λειτουργήσει μόνο. με την προϋπόθεση της αμοιβαίας αποδοχής στα πιστεύω, και με ταυτόχρονη απουσία κριτικής-επίκρισης της ιδεολογίας του ενός ή του άλλου συντρόφου. Η επικριτική διάθεση ροκανίζει τα θεμέλια του μαζί.  Με την συνθήκη της αποδοχής αναπτύσσεται ειρήνη και θετικά συναισθήματα και όχι άρνηση και συγκρούσεις, όπως με την επίκριση. 

Ακόμη ένα συστατικό είναι ο κοινός σκοπός, ο κοινός προσανατολισμός και τα κοινά ενδιαφέροντα. Εάν και οι δυο δεν κοιτούσαν προς την ίδια κατεύθυνση, πως θα μπορούσε να λειτουργήσει η επιτυχία; Ή Μαρία και ο Πιερ τάχθηκαν σε ένα κοινό σκοπό και εργάστηκαν αρμονικά για την υλοποίηση του. Αυτή η συνθήκη μεγιστοποιεί την ορμή και την επιθυμία για επιτυχημένο αποτέλεσμα. Στην πραγματική ζωή, εαν οι δυο σύντροφοι έχουν διαφορετικό σκοπό, για να επιτύχουν ως ζευγάρι θα πρέπει απαρέγκλιτα ο ένας να υποστηρίζει τα όνειρα και τις επαγγελματικές επιδιώξεις του άλλου, χωρίς κόμπλεξ κατωτερότητας και άλλα αρρωστημένα συναισθήματα, που αναδύονται στον ψυχισμό του/ης συντρόφου, όταν υπάρχει πρόοδος του/ης άλλου/ης συντρόφου. Έχουμε δει πολλά παραδείγματα χωρισμών, μη αναμενόμενων, επειδή ο ένας σύντροφος δεν κατανοούσε την ανάγκη εξέλιξης του άλλου συντρόφου και ερμήνευε λανθασμένα την επαγγελματική πρόοδο. 

Ένα ακόμη σοβαρό συστατικό που οδηγεί στην επιτυχία είναι η ερωτική έλξη και η έκφραση των επιθυμιών. Η Μαρία και ο Πιερ είχαν αμοιβαία έλξη και ένα είδος συντονισμού θα παρατηρούσα, απο την αρχή της γνωριμίας τους. Παράλληλα είχαν και το θάρρος να το εκφράσουν ο ένας στον άλλο. Ελεύθερα πνεύματα, παθιασμένοι, αντισυμβατικοί, ταγμένοι στο σκοπό τους. Ο Πιερ της εκφράζει ανοιχτά πως δεν μπορεί να εξηγήσει στον εαυτό του, πως ήταν η ζωή του χωρίς εκείνη ακόμα και απο παιδί. Την κατατάσσει κέντρο της ζωής του. Πρέπει να έχει κότσια και ψυχή ένας άντρας, για να κάνει τέτοια προφορική δήλωση, που θα την συνοδεύει με τις ανάλογες πράξεις. (ελάχιστοι οι θαρραλέοι στην εποχή μας και αυτό ισχύει και για το γυναικείο φύλο).  Αντίστοιχα εκείνη εκφράζει πάντοτε σε όλους πως χωρίς εκείνον δεν θα κατάφερνε τίποτα, του αφοσιώνεται και στέκεται αγόγγυστα δίπλα του ακόμα και στην ασθένειά του. Ο Πιερ είναι το επίκεντρο της ζωής της. Στο έργο παρακολουθούμε ότι μετά την απώλειά του, εκείνη κλείνεται στον εαυτό της και ασχολείται ακόμα περισσότερο με την επιστήμη της, προσπαθώντας να καλύψει το κενό της απώλειάς του. Τίποτα δεν είναι το ίδιο χωρίς εκείνον. 

Και εγώ που παρατηρώ τις συντροφικές σχέσεις των ανθρώπων και φιλοσοφώ, αναρωτήθηκα Πως θα ήταν το στόρι της ανθρωπότητας εαν η Μαρία δεν συναντούσε το πεπρωμένο της;  Μαζί είχαν δύναμη. Όμως για το μαζί χρειάζεται προσπάθεια. Χρειάζεται αποδοχή, εκτίμηση, εμπιστοσύνη και θαυμασμός, θεμέλια του οικοδομήματος που λέγεται μαζί. Πως να χτίσεις πάνω σε σαθρά θεμέλια; Ποιο στόρι να γράψεις χωρίς μελάνι στο στυλό; Πιθανόν ξεκινώντας αυτό το ταξίδι, ούτε η Μαρία ούτε ο Πιερ, φαντάζονταν πως μαζί θα άλλαζαν τον κόσμο. Όπως συμβούλεψε ο Πιερ, όταν πρωτοσυνάντησε την επίμονη Μαρία, το ένστικτο δεν είναι επιστημονικός λόγος. Όμως τελικά, και αυτός ακολούθησε το ένστικτο του, και μαζί με τη Μαρία εργάστηκαν ανατρεπτικά ενάντια σε συμβάσεις και στερεότυπα. Γιατί;  Γιατί ο χαρακτήρας τους είχε όμοια συστατικά, και την ακλόνητη πίστη στο προσδοκώμενο αποτέλεσμα. 

Για να είμαι λοιπόν δίκαιη, όπως πάντα προσπαθώ την ισορροπία, η Μαρία ήταν αδιαμφισβήτητα ένα λαμπρό μυαλό, με όλες τις προϋποθέσεις για επιτυχία, αλλά το στόρι γράφτηκε όταν συνάντησε το πεπρωμένο της. Χωρίς τον Πιερ, η ιστορία θα ήταν διαφορετική. Και σίγουρα χωρίς το μαζί τους, η ιστορία της ανθρωπότητας θα ήταν χαοτική.. 

Αιώνια δύναμη στην έμπνευση.

© Αγγελική Γ. Πιτσόλη 

Γυναίκα, Αριστούχος Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών  

Επιστήμονας Επικοινωνίας, Ιδιωτικής Ασφάλισης και Πολιτισμού

2 Μαρτίου & 14 Σεπτεμβρίου 2025